VARTIAN MALSAWMNA
Ka han thangharh hlawl a, Sana ka han en chuan 4:30 a.m. a lo ni a, ka mutthilh theih tawhloh a vangin varandah ah chuan zing khawvawt tak kar ah ka thut hmun ka rem ta a. Tihtur vak awm heklo i, hla ka ngaithla ta a. ''Dream theater-Spirit carries on'' tih hla hi a ni nghe nghe a, chu hla thu ''Where did we've come from and why are we here!, where do we go when we die?''. Tih chuan ka ngaihtuahna chu a chhem leng nasa hle a.
Chutia ka nghaihtuahna zawng zawng min hruai hnu chuan kan khawvel chhiat tawhzia leh , a hmasawnna kawng a rah thalo a rawn ken tel ka hriat chin chin ka ngaihtuah leh ta a. Bank a pawisa puk dan hria, a rulh leh loh dan hre bawk ngaisangtu an tam zia te, nihna (title) avang a dan (law) chung a leng ang mai a khawsa an tam tawh zia te, India ram a mihausa leh adang te dinhmun inkar inhlat zia te, ka han ngaihtuah chuan ka hmulthi a ding sung sung a; kan hmalam hun tur tumah'n kan hre silova?!.
Generation thar lo chhuak zel chuan kan ngaihtuahna te, kan rilru put hmang te a rawn thlak ta zel a, kan ngaihsan zawng te thlengin. Kan zirtirtupa in a min hrilh ka la hriat reng chu, "In ngaihsan zawng ah fimkhur ula, hlawhtlinna kailawn pakhat a ni tih hre reng ang che u." tih hi a ni. He thu hi a dik ka ti a ni; hiphop music nazawng ka ngaihthlak ngun lai te, Gang (Mafia, Yakuja, etc) ho ka ngaihsan lai te, Midazat (western teenager nun pangai a nunglo ) ho ka nghaihsan lai chuan, an nun thalai tamtak ka chawkluh laiin, a thatlohna a tam zawk tih chu ka pha thin. Khatih hunlai kha chuan ka ngaih a sam a, pawitihlohna ka engkim thiltih ah ka nei, chuta ka hriat chian em em chu, kan ngaihsan a te awmdan, tihdan anga kan chhia leh tha hriatna (conscience) piahlam a kan thil tih thin thalo, hun in a liam pui tawh si pawi kan tih tawp theihloh tamtak kha a ni?!.
Enga ti nge Israel ram khu Juda suatna te, middle east buaina tamtak kar a, khawvel map a a la awm chhan; chimit vek tawh awm? Kan tih chuan an ngaihsan BIBLE khuan a chhanhim kan ti thei ang. An pasaltha te (knight) thuchham/thutiam (oath) "Safeguard the helpless and speak the truth even if it leads to your death" tih thuropui tak a vang chauh khan a ni lawm ni. Crusaders ho hun hma daih tawh pawh khan, Muslim lal Salahadin-a sipai lak ah khan Israel kulh chhe mai tawh tur an lo venhim kha?
Ka ngaihtuahna chuan ka nun hlui lam ah min hruai chhunzawm ta zel a, cl-xi kan nihlai a, Synod Higher Secondary School a kan kal lai, 2008 a Mizo Literature lam a ka mi ngaihsan Vanneihtluanga, Lengzem Magazine Editor ni bawk in a kan school a a thusawi pakhat "Enge i dam chhan?" tih thu hi a ni. He thu hian min rawn thawng leh thut a ni ber mai, kumthum lai liam tawh mahse nimin ang maiin ka ngai a; ka la mitthla thei vek tlat. Chu ti chuan ka thutdan te ka han thlak leh a. Bengsik zawk a han ngaihtuah chu ka tum ta a, damchhan hi kalo nei reng em le tiin keimah chu ka inzawt ta a; checkmate ang chiah. Ka chhang thei mailo, "Keimahni zawhna keimahni vekin kan chhan theihloh hun a thleng thin." an tih ka hriatthiam ngailoh kha ka chung ah a takin a thleng ve ta a ni. Ka kumhlui hman tawh zawng zawng, ka la hriattheih ang a piang ngaihtuah zel pah chuan, hei hi ka hre ta a. Damchhan taktak kalo nei ngailo tih hi. Hna kan thawk a nih pawh'n zawh thuai thuai bak kan ngaihtuah ngailo, a nihloh leh kan hnathawh lawmman lak hman dan tur duhthu lo sam te. School kan kal a nih poh'n, kan kal chhan taktak ngaihtuahna chang kan hrelo; pawlsawn leh kumtawp a Christmas nuam deuh a hman te, scholarship lak hun nghahhlelh em em mai te, kumin hi ral thuai thuai se tih mai mai te. Pathian khawngaihna zar ah pawl kan sawn ve ta zel a kan rilru put dan pawh tlemin a lo pangai chho a, kan thil la tum ber chu pass tum a lehkha zir te, school tha a kal tur a mark hmuhhnem a ngaihna hre reng chung a exam-na a tihthat kan tum nasat zia te, entrance a inziah tlinloh hlau a zan reitak tak thleng a kan men thinna te ka ngaihtuah a, kan thil lo tum ber thin ni a lang chu Tlachawp nun ah khan inham tan kan tum a niin a lang; khang kan thil tha tih tam tak te kha ka kalh tihna a nilo, damchhan neiin khatih lai khan lo zir ni i la chuan kan darkar khat te, kan nikhat te, kan kum khat te a lo tawi deuh tur.
Khua pawh'n var lam a pan zel a, chhum zin tuk (misty morning) tak mai hi a ni a. Ngaihtur neilo tan pawh chu Chhum zing riai mai kar a nizung in Chhimbal a siam kual ruah mai chu lung tilengtu a tling ngei ang. Breakfast ei a lo hun a, ka ei peih a ngem? tih chu keimah leh keimah ka in zawt a. Chutihlai tak chuan ka thu ngaihsan, ka lehkhabu kawm hial a ka bel thu, "Do not let anyone bring down your ideal of yourself." tih thu hi zawite in a rawn ri a. Ka han in ngaihtuah chiang leh a, keimah ah hian zingtin leh tlaitin a ka tih thin, principle ka nei em tih chu zawhna lian tak a ni leh tlat!. Ka thawh peih chang a piang a breakfast ei a, thawh hmanloh a eilo mai thin ka nihzia chu ka inhmu leh ta a; ka thiante vaiho chuan eng ang a ruahsur kar ah pawh a hun ah an ei mai thin, khawvawt eltiang kar ah pawh an thulh ngailo, principle a an neih tlat tawh a vangin. Chuti chuan principle awmzia chu ka hre ta ani.
"The New Art Of Living" tih ziak tupa Norman Vincent Peale-a'n a lo sawi "The Art of living is the greatest of all arts, yet also the hardest to practice" a tih khi a lo dik chiah a ni. A chhan chu nature nen inzawmna an nei tlat; positive a tam poh leh negative a tam a ngai thin. Light Bulb a eng pe chhuak tur chuan positive chauh a theihloh kha, earth a hmuh that a ngai. Chutiang bawk in mihring te hian kan duhthlan a zir in landan pahnih; kawng induhlo fe kan nei, chutiang bawk in coin pawh'n landan pahnih head leh tail a nei; coin pakhat a head leh tail vawikhat a a langkawp theilo ang hian mihring nundan tha leh thalo pawh a langkawp thei heklo. Sual sa a piang (negative) mihring te hian thiltha(positive) kan mamawh tawk kan chawlutlo a nih chuan kan nun ah eng chhuahtur a awm dawnlo tihna a lo ni; a chhelam leh ngaihdan diklo pui pui kan lo pu thin a nih chuan kha ngaihdan diklo put hu (value) tal chu thil tha lam(positive) ngaihtuah kanlo tum tur hi a lo ni a ; ''Kan chung a thil tisual tu te kan ngaidam angin, nang pawhin kan thil tihsual ngaidam ang che". kan tih thin kha. Kei mahni a tumna a lo nasat poh leh harsatna a lo thlen thin a vang hian nitin a nunpui chu a lo harsa thin reng a ni. Engpawh chu lo ni se, hnung tawlh tur kan nilova, hmalam a kal tur kan nih zia hi puan chhuah ka duh ber chu a ni. ”I chakloh phah dawn a nih chuan a hma a I hnehna chu theihnghilh la,I chakphah dawn a nih chuan hre reng thung ang che”. “Rise and rise a gain untill the lambs become a Lion.” Tih thu te hian ka hmalam nundan turnchu han hruai mawlh teh se.
He thu ka chhiar hian a ziak tu thu duh ril zia ka hmu thei a, A rilru ah thiltha a awm a ni tih alang reng mai bawk. Thiltha leh midang tan a tha reng reng hi ngaihtuah se a pawilo khawp ang.
ReplyDelete