Wednesday, 27 March 2013

For the memories of NLA

       
A va ngaihawm em!. tia ka tranloh chuan ka daw a ni dawn si a...
Chhinchhiahna bu a 1279 na ah ka hming chu 2010-11 batch ni turin chhinchhiah a ni a, NLA a admission ka tih dawn hian document ka ken kimloh a vangin CHHURA hian vawikhatna tan min hnawl a, doc. kim a kal leh turin min ti a, ka Ni te nena lo inhmelhriat trha an nih tawhna ah erawh "Lo kal leh rawh, ka hnawl lo ang che." ti in a nikhatna a tan chuan kan inthlah ta a

"School dang pawh a tam a lawm, bak ah a in duh si, hmundang ah ka kal deih dawn." ka ti a, Bus tricket pawh Aizawl lam a kal turin ka lafel tawh a, mahse ka pa in-coming call kha ordera nih a vangin NLA a kir leh chu a ngai ta a. Ka-Ni nen doc. kim keng chungin a nihnihna a tan NLA ah chuan kan kal leh ta a, a mood a fuh-lai anih vang a ni pakhat ang min admit ve ta a, NLA student zing a pakhat ka lo ni ve ta.

A tir ah chuan kan class kalphung te, Hostel a kan nunphung te chu a tlachawp hi ka ti em2 trhin a.....Lung a leng bawk a kan trhenawm hnaiber te lah Pinar camp, khaw hnai ber pawh 5k.m vel a hla ah a awm daih bawk si a kawng te lah chu, tu emaw Engineer Lungawilo in a lungawilohna hrikthlaknan a aduhthusam a trhalo a siam ang mai: Hremhmun Highway a ni ringot. Zin veivak ho phei chuan helai hmun (Hrangchal thlenhma, TNT bul a quarry) an thlen hi chuan "Kuhva pawh hi trhial a ngailo, Ka ah hian dah tawp i la quarry kal chhung hian a chip hman vek." an ti trhin.

Kan Pu hian eng vang a helai hmun hi thlang nge a nih ang le? New Life Academy a ni miau a: Khawpui nun in a atihbuai phaklohna hmun a beiseina, taihmakna leh trawngtraina nena nunthar zirna a lo ni zawk si a.;"ORA ET LABORA." Tichuan, Zirna lama lo hlawhchham tawhte leh result trhazawk neiduh a kakhawm-te kan ni hlawm a, nitin in CHHURA chuan min hneh zel a ni.

Hostel nundan pangai ang bawk in zing ah te hma tak2 ah tho in Morning walk te kan nei trhin a roll an call ziah bawk. Zing chaw eihma chu study hall ah kan duhthlanna ani emaw nilo emaw lehkha zirtur in kan trhu a: Mut a chhuak thei hle. Muthlu tawk lah kan tam trhin Sir.Ramtea a au leh trhawt trhin. Nileng a class kan kal hnu chuan kan Football+Basket ball+Tennis ground ah kan inkhel a, chaw ei a hun a, zan lam ah lehkha zirtur in study hall lam ah hun kan hmang leh a kumtir ah chuan 9:30 p.m thleng kan meng trhin a meng rei hi kan inti ve em2 trhin a ni. Sat. day a nih hi chuan class a tlem a Ramhnuai a awm kan ni bawk a, thingtum put te, Tumbu veh te in hun kan hmang trhin a kan Tumbu lak te chu keimahni ei a tan an siam leh trhin a ni. Sunday tuk a lo ni a mipa ho chuan Intac bun chung in kan inkhawm a, hmeichhe ho erawh dress pangai in. Hall ah mipa ho kan lo trhu hmasa trhup mai a, hmeichhe ho an lo luh hi chuan mit a leng ruai trhin a an thawmhnaw hak thleng in kan lo scan chhuak hman vek trhin a ni; Mipa leh hmeichhe inhmuhkhawm theihna hun hi inkhawmho ah te, devotion hmanho ah chauh te a ni bawk si a.

Kan Principal in Sunday a thu a han sawi tak2 hi chuan kan in-hmuchhuak a karkhat chhung chu a deih trhin a, kan madam thusawi vethung hi chu monday tlailam deih kan ti trhin. Principal thusawi a dik ka tih em2 chu "Mihring nun khalhngil thei thu eng pawh hi pathian-thu a ni, chu ai a pathian-thu chu a awm chuanglo." A tih kha a ni. Midang-te thusawi sawichhawn a thiam a, "Pathian lo deuh in awm em?." tih thawnthu te kha engtik ah mah ka theihnghilh tawhlo ang. Bank a pawisa pukdan hria a rulh lehloh dan hria ngaihsanna ram a nih thu te, ngaihsan zawng a fimkhur tur a min zirtirna te, kan thilduh nei tur chuan kan rohlu chan huam a kan beih a trul zia min hrilh te, sawi dawn chuan a tam kumkhat chhung a athusawi zawng2 type zawh theih a nisilo a. Pathian hnen a atrawngtraina, "Lalpa mahni Tiffin pawh silfai theilo khawp a thachhia minpek a vang in kan lawm e." Tih te, "Lalpa duham tak a kan dilna te min tihhlawhtlinsak a vangin kan lawm e." Tih trawngkam te hi a frank in a dik em2 bawk si. NLA  chhuahsantawh chuan a thusawi ngaihthlak leh kan chak thu hi Sunday a nih a piangin kan sawi trhina ni.

"Physically and Mentally fit." Ti hial in kan batch ho chuan kan sawi trhin; "CHHURA hnek tawh ah a la tlulo awmchhun ka nih hi." tih hi a kut tuartawh trhenkhat-te insawitheihna trawngkam a ni miau a. Mihring ve bawk a ni a Famkimlohna tam tak a nei ve bawk ang. Kan senior-te sawidan in, "Lunglei Bawrhsap in a school a tlawh a, Gate a trangin ke in a kal tir." An ti. Gate ah hian NO VEHICLE tih inziak a tar miau a, a huang ah hi chuan a thu thei khawp mai.."Kohhran sikul a nilo a, Sawrkar Sikul pawh a ni bawk heklo ka Sikul a nih hi."

Kumhnih lai a liam tawh a, ka kum hman tawh zawng2 ah chuan NLA a ka thiltawn te kha ka theihnghilh tawhloh tur, kum chhinchhiah tlak a ni a, fiamthu ti-tak deuh in "Ka turning point." ka ti hial trhin. NLA a kan thil zirchhuah te kha CHHURA in-pekna a vang a ni ka tilotheilo a ni. Tun a chin ah chuan CHHURA ka ti tawhlo ang GURU ka titawh zawk ang a awmzia chu- A man who can bring lightness from darkness, tihna a ni si a.

Monday, 2 April 2012

VARTRIAN MALSAWMNA

 VARTIAN MALSAWMNA
          Ka han thangharh hlawl a, Sana ka han en chuan 4:30 a.m. a lo ni a, ka mutthilh theih tawhloh a vangin varandah ah chuan zing khawvawt tak kar ah ka thut hmun ka rem ta a. Tihtur vak awm heklo i, hla ka ngaithla ta a. ''Dream theater-Spirit carries on'' tih hla hi a ni nghe nghe a, chu hla thu ''Where did we've come from and why are we here!, where do we go when we die?''. Tih chuan ka ngaihtuahna chu a chhem leng nasa hle a.
            Chutia ka nghaihtuahna zawng zawng min hruai hnu chuan kan khawvel chhiat tawhzia leh , a hmasawnna kawng a rah thalo a rawn ken tel ka hriat chin chin ka ngaihtuah leh ta a. Bank a pawisa puk dan hria, a rulh leh loh dan hre bawk ngaisangtu an tam zia te, nihna (title) avang a dan (law) chung a leng ang mai a khawsa an tam tawh zia te, India ram a mihausa leh adang te dinhmun inkar inhlat zia te, ka han ngaihtuah chuan ka hmulthi a ding sung sung a; kan hmalam hun tur tumah'n kan hre silova?!.
            Generation thar lo chhuak zel chuan kan ngaihtuahna te, kan rilru put hmang te a rawn thlak ta zel a, kan ngaihsan zawng te thlengin. Kan zirtirtupa in a min hrilh ka la hriat reng chu, "In ngaihsan zawng ah fimkhur ula, hlawhtlinna kailawn pakhat a ni tih hre reng ang che u." tih hi a ni. He thu hi a dik ka ti a ni; hiphop music nazawng ka ngaihthlak ngun lai te, Gang (Mafia, Yakuja, etc) ho ka ngaihsan lai te, Midazat (western teenager nun pangai a nunglo ) ho ka nghaihsan lai chuan, an nun thalai tamtak ka chawkluh laiin, a thatlohna a tam zawk tih chu ka pha thin. Khatih hunlai kha chuan ka ngaih a sam a, pawitihlohna ka engkim thiltih ah ka nei, chuta ka hriat chian em em chu, kan ngaihsan a te awmdan, tihdan anga kan chhia leh tha hriatna (conscience) piahlam a kan thil tih thin thalo, hun in a liam pui tawh si pawi kan tih tawp theihloh tamtak kha a ni?!.
            Enga ti nge Israel ram khu Juda suatna te, middle east buaina tamtak kar a, khawvel map a a la awm chhan; chimit vek tawh awm? Kan tih chuan an ngaihsan BIBLE khuan a chhanhim kan ti thei ang. An pasaltha te (knight) thuchham/thutiam (oath) "Safeguard the helpless and speak the truth even if it leads to your death" tih thuropui tak a vang chauh khan a ni lawm ni. Crusaders ho hun hma daih tawh pawh khan, Muslim lal Salahadin-a sipai lak ah khan Israel kulh chhe mai tawh tur an lo venhim kha?
            Ka ngaihtuahna chuan ka nun hlui lam ah min hruai chhunzawm ta zel a, cl-xi kan nihlai a, Synod Higher Secondary School a kan kal lai, 2008 a Mizo Literature lam a ka mi ngaihsan Vanneihtluanga, Lengzem Magazine Editor ni bawk in a kan school a a thusawi pakhat "Enge i dam chhan?" tih thu hi a ni. He thu hian min rawn thawng leh thut a ni ber mai, kumthum lai liam tawh mahse nimin ang maiin ka ngai a; ka la mitthla thei vek tlat. Chu ti chuan ka thutdan te ka han thlak leh a. Bengsik zawk a han ngaihtuah chu ka tum ta a, damchhan hi kalo nei reng em le tiin keimah chu ka inzawt ta a; checkmate ang chiah. Ka chhang thei mailo, "Keimahni zawhna keimahni vekin kan chhan theihloh hun a thleng thin." an tih ka hriatthiam ngailoh kha ka chung ah a takin a thleng ve ta a ni. Ka kumhlui hman tawh zawng zawng, ka la hriattheih ang a piang ngaihtuah zel pah chuan, hei hi ka hre ta a. Damchhan taktak kalo nei ngailo tih hi. Hna kan thawk a nih pawh'n zawh thuai thuai bak kan ngaihtuah ngailo, a nihloh leh kan hnathawh lawmman lak hman dan tur duhthu lo sam te. School kan kal a nih poh'n, kan kal chhan taktak ngaihtuahna chang kan hrelo; pawlsawn leh kumtawp a Christmas nuam deuh a hman te, scholarship lak hun nghahhlelh em em mai te, kumin hi ral thuai thuai se tih mai mai te. Pathian khawngaihna zar ah pawl kan sawn ve ta zel a kan rilru put dan pawh tlemin a lo pangai chho a, kan thil la tum ber chu pass tum a lehkha zir te, school tha a kal tur a mark hmuhhnem a ngaihna hre reng chung a exam-na a tihthat kan tum nasat zia te, entrance a inziah tlinloh hlau a zan reitak tak thleng a kan men thinna te ka ngaihtuah a, kan thil lo tum ber thin ni a lang chu Tlachawp nun ah khan inham tan kan tum a niin a lang; khang kan thil tha tih tam tak te kha ka kalh tihna a nilo, damchhan neiin khatih lai khan lo zir ni i la chuan kan darkar khat te, kan nikhat te, kan kum khat te a lo tawi deuh tur.
Khua pawh'n var lam a pan zel a, chhum zin tuk (misty morning) tak mai hi a ni a. Ngaihtur neilo tan pawh chu Chhum zing riai mai kar a nizung in Chhimbal a siam kual ruah mai chu lung tilengtu a tling ngei ang. Breakfast ei a lo hun a, ka ei peih a ngem? tih chu keimah leh keimah ka in zawt a. Chutihlai tak chuan ka thu ngaihsan, ka lehkhabu kawm hial a ka bel thu, "Do not let anyone bring down your ideal of yourself." tih thu hi zawite in a rawn ri a. Ka han in ngaihtuah chiang leh a, keimah ah hian zingtin leh tlaitin a ka tih thin, principle ka nei em tih chu zawhna lian tak a ni leh tlat!. Ka thawh peih chang a piang a breakfast ei a, thawh hmanloh a eilo mai thin ka nihzia chu ka inhmu leh ta a; ka thiante vaiho chuan eng ang a ruahsur kar ah pawh a hun ah an ei mai thin, khawvawt eltiang kar ah pawh an thulh ngailo, principle a an neih tlat tawh a vangin. Chuti chuan principle awmzia chu ka hre ta ani.
            "The New Art Of Living" tih ziak tupa Norman Vincent Peale-a'n a lo sawi "The Art of living is the greatest of all arts, yet also the hardest to practice" a tih khi a lo dik chiah a ni. A chhan chu nature nen inzawmna an nei tlat; positive a tam poh leh negative a tam a ngai thin. Light Bulb a eng pe chhuak tur chuan positive chauh a theihloh kha, earth a hmuh that a ngai. Chutiang bawk in mihring te hian kan duhthlan a zir in landan pahnih; kawng induhlo fe kan nei, chutiang bawk in coin pawh'n landan pahnih head leh tail a nei; coin pakhat a head leh tail vawikhat a a langkawp theilo ang hian mihring nundan tha leh thalo pawh a langkawp thei heklo. Sual sa a piang (negative) mihring te hian thiltha(positive) kan mamawh tawk kan chawlutlo a nih chuan kan nun ah eng chhuahtur a awm dawnlo tihna a lo ni; a chhelam leh ngaihdan diklo pui pui kan lo pu thin a nih chuan kha ngaihdan diklo put hu (value) tal chu thil tha lam(positive) ngaihtuah kanlo tum tur hi a lo ni a ; ''Kan chung a thil tisual tu te kan ngaidam angin, nang pawhin kan thil tihsual ngaidam ang che". kan tih thin kha. Kei mahni a tumna a lo nasat poh leh harsatna a lo thlen thin a vang hian nitin a nunpui chu a lo harsa thin reng a ni. Engpawh chu lo ni se, hnung tawlh tur kan nilova, hmalam a kal tur kan nih zia hi puan chhuah ka duh ber chu a ni. ”I chakloh phah dawn a nih chuan a hma a I hnehna chu theihnghilh la,I chakphah dawn a nih chuan hre reng thung ang che”. “Rise and rise a gain untill the lambs become a Lion.” Tih thu te hian ka hmalam nundan turnchu han hruai mawlh teh se.